मानव अन्तरिक्ष इतिहासमा ५० वर्षपछिको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण माइलस्टोन कायम गर्दै नासाको ‘आर्टेमिस–२’ मिसन सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको छ। चार अन्तरिक्ष यात्रीसहितको ओरायन क्याप्सुल १० दिने चन्द्र यात्रा पूरा गरी नेपाली समय अनुसार शनिबार बिहान प्रशान्त महासागरमा अवतरण गरेको हो।

क्यालिफोर्नियाको दक्षिणी तट नजिकै प्यारासुटको सहायताले ओरायन क्याप्सुललाई सुरक्षित रूपमा समुद्रमा खसालिएको थियो। पृथ्वीको वायुमण्डलमा प्रवेश गर्दा क्याप्सुल २५ हजार माइल प्रतिघन्टाको तीव्र गतिमा थियो। वायुमण्डलको घर्षणका कारण क्याप्सुलको बाहिरी भागले करिब २,७६० डिग्री सेल्सियसको प्रचण्ड तापक्रम सहेको थियो।

अवतरणको अन्तिम १३ मिनेट निकै चुनौतीपूर्ण मानिएको थियो। अत्यधिक ताप र वायुको चापका कारण उत्पन्न 'प्लाज्मा'ले गर्दा केही मिनेटका लागि नियन्त्रण कक्षसँगको रेडियो सम्पर्क समेत विच्छेद भएको थियो। अन्ततः सम्पर्क पुनः स्थापित भएसँगै प्यारासुटहरू खुलेर क्याप्सुलको गति २५ किलोमिटर प्रतिघन्टामा झर्दै सुरक्षित अवतरण भएको थियो।

सन् १९७२ को ‘अपोलो–१७’ पछि चन्द्रमाको नजिक पुग्ने यो पहिलो मानवसहितको मिसन हो। यस यात्राले मानवजातिले अन्तरिक्षमा तय गरेको दूरीको कीर्तिमान समेत तोडेको छ:

दूरी: अप्रिल ६ मा यो यान पृथ्वीबाट ४ लाख ६ हजार ७ सय ७१ किलोमिटर टाढा पुगेको थियो। यो सन् १९७० मा 'अपोलो-१३' ले बनाएको रेकर्डभन्दा बढी हो।

यात्रा विवरण: अप्रिल १ मा फ्लोरिडाबाट उडेको यो मिसनले कुल ११ लाख १७ हजार ५ सय १५ किलोमिटरको यात्रा तय गर्‍यो।

ऐतिहासिक यात्री टोली

यस मिसनमा सहभागी चारै यात्रीहरूले आ-आफ्नै नयाँ कीर्तिमान कायम गरेका छन्:

रिड वाइसम्यान (कमान्डर): टोलीको नेतृत्व।

भिक्टर ग्लोभर (पाइलट): चन्द्रमाको यात्रा गर्ने पहिलो अश्वेत व्यक्ति।

क्रिस्टिना कोच (मिसन स्पेसलिस्ट): चन्द्रमाको यात्रा गर्ने पहिलो महिला।

जेरेमी ह्यान्सन (मिसन स्पेसलिस्ट): चन्द्रमाको यात्रा गर्ने पहिलो गैर-अमेरिकी (क्यानेडियन) नागरिक।

यो मिसनको सफलताले नासाको चन्द्रमामा पुन: मानव उतार्ने र भविष्यमा मंगल ग्रहसम्म पुग्ने योजनाको बलियो आधार तयार गरेको छ।

लकहिड मार्टिनले बनाएको ओरायन यानको 'हिट सिल्ड' र बोइङ/नर्थरोप ग्रुम्यानले विकास गरेको 'स्पेस लन्च सिस्टम' (SLS) रकेटको क्षमता यसपटक पूर्ण रूपमा प्रमाणित भएको छ। आर्टेमिस कार्यक्रममार्फत अमेरिकाले अन्तरिक्ष अन्वेषणमा चीनलाई उछिन्ने र सन् २०२८ सम्ममा चन्द्रमाको सतहमा मानव पाइला टेकाउने लक्ष्य राखेको छ।

अवतरणलगत्तै अमेरिकी नौसेना र नासाको टोलीले यात्रीहरूको उद्धार गरी प्रारम्भिक स्वास्थ्य परीक्षणका लागि पानीजहाजमा लगेका छन्। सबै अन्तरिक्ष यात्रीहरूको स्वास्थ्य अवस्था सामान्य रहेको बताइएको छ।