हालैका हप्ताहरूमा मत्थर भएको इरान र अमेरिकाबिचको सैन्य तनाव पुनः भड्किएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सोमबार इरानमाथि थप कडा कारबाही गर्ने चेतावनी दिएका छन्। आइतबार अमेरिकाले इरानको लाराक द्वीपमा आक्रमण गरेपछि त्यसको प्रतिकार स्वरूप इरानले सोमबार राति जोर्डनस्थित दुई अमेरिकी सैन्य आधारलाई लक्षित गरी क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको हो।

अमेरिकी पक्षका अनुसार, स्ट्रेट अफ होर्मुजमा समुद्री सुरुङ बिछ्याउन तयारी गरिरहेको इरानी प्रक्षेपण प्रणालीलाई निशाना बनाएर लाराक द्वीपमा आक्रमण गरिएको हो। घटनापछि फक्स न्युजसँग कुरा गर्दै राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानमाथि अझ कडा प्रहार गरिने र सशक्त जवाफ दिइने बताएका छन्। 

यद्यपि, ओभल अफिसमा पत्रकारहरूसँगको भेटमा उनले पछिल्लो सैन्य झडप पूर्ण युद्धतर्फ फर्किएको सङ्केत भने अस्वीकार गरेका छन्। इरानविरुद्ध आणविक हतियार प्रयोग गर्ने सम्भावनाबारे सोधिएको प्रश्नमा ट्रम्पले त्यसलाई अस्वीकार गर्नुपर्ने कुनै कारण नरहेको बताए। उनका अनुसार इरान सैन्य रूपमा गम्भीर रूपमा कमजोर भइसकेको छ।

इरानतर्फबाट भने एक वरिष्ठ अधिकारीले हालको आक्रमण र प्रत्याक्रमणलाई सीमित र नियन्त्रित सैन्य भिडन्तको संज्ञा दिएका छन्। तर, अमेरिकाले पुनः आक्रमण गरेमा तेहरानले कडा जवाफ दिने चेतावनी पनि उनले दिएका छन्।

तनावकै बीच राष्ट्रपति ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमा इरानको प्रमुख तेल निर्यात केन्द्र खार्ग द्वीपमा ठुलो विस्फोट भएको दाबी गर्दै दुईवटा भिडियो पोस्ट गरेका थिए। तर, ती भिडियोहरू वास्तविक नभई कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) मार्फत तयार पारिएका थिए र खार्ग द्वीपमा त्यस्तो कुनै आक्रमण भएको पुष्टि भएको छैन। इरानले ट्रम्पको उक्त पोस्टलाई ‘हास्यास्पद’ भनेको छ भने अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले सामाजिक सञ्जालमार्फत सन्देश दिन खोजिएको भन्दै ट्रम्पको बचाउ गरेका छन्।

अहिलेसम्म अमेरिकाले इरानको मुख्य तेल तथा ग्यास पूर्वाधारमाथि प्रत्यक्ष आक्रमणबाट जोगिँदै आएको छ। यद्यपि, अमेरिकाले आफ्ना प्रमुख ऊर्जा पूर्वाधारलाई निशाना बनाएमा पश्चिम एसियाभरि विनाशकारी आक्रमण गर्ने चेतावनी इरानले दिँदै आएको छ।

अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्डका अनुसार, इरानी रिभोलुसनरी गार्ड्सका सदस्यहरूले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा समुद्री सुरुङ बिछ्याउन रकेट प्रहार गर्न लागेको देखिएपछि आइतबार सीमित र सटीक कारबाही गरिएको हो। इरानी सञ्चार माध्यमले यस आक्रमणमा परि तीन जनाको (जसमा रिभोलुसनरी गार्ड्सका दुई नौसैनिक छन्) मृत्यु भएको दाबी गरेका छन्।

रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण मानिने लाराक द्वीप स्ट्रेट अफ होर्मुज नजिकै पर्दछ, जहाँबाट इरानको लगभग ९० प्रतिशत तेल निर्यात हुन्छ। इरानी सरकारी टेलिभिजनले दक्षिणी क्षेत्रमा दुईवटा समुद्री सुरुङ ठोक्किएर एउटा ठुलो तेल ट्यांकरमा आगलागी भएको दाबी गरे पनि अमेरिकी सेनाले त्यसलाई अस्वीकार गरेको छ।

प्रत्यक्ष सैन्य कारबाहीबाहेक अमेरिकाले इरानमाथि आर्थिक दबाब बढाउने रणनीति पनि तीव्र बनाएको छ। अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले रोयटर्ससँग कुरा गर्दै इरानको तेल खरिद गर्ने तेस्रो देशका कम्पनी तथा संस्थालाई लक्षित गर्दै दोस्रो तहका प्रतिबन्धहरू अझ कडा पारिने बताएका छन्। आगामी केही हप्ताभित्रै इरानका बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई केन्द्रित गरेर नयाँ प्रतिबन्धहरू घोषणा हुने उनको भनाइ छ। अर्थतन्त्रमा देखिएको चरम दबाबका कारण नै इरानले सैन्य प्रतिक्रिया दिन थालेको अमेरिकी बुझाइ छ।

दुई देशबिचको चर्को सैन्य तनावका बाबजुद इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियानले भने युद्धको अन्त्य वार्ताबाटै हुनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। किर्गिस्तानमा क्षेत्रीय सुरक्षा बैठकका क्रममा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँगको भेटमा उनले युद्ध जारी राख्नु इरान, क्षेत्र र मानवताको हितमा नरहेको स्पष्ट पार्दै तेहरान अझै सहमति र समझदारीको बाटो खोज्न तयार रहेको बताएका छन्।