नेपालको वस्तु निर्यातमा गिरावट आएको छ भने आयातको स्तर उच्च छ। चालु आर्थिक वर्षको साउन र भदौ महिनामा निर्यात घटेर २५ अर्ब ९ करोड रुपैयाँमा खुम्चिएको छ, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा कमी हो। भन्सार विभागका अनुसार अघिल्लो वर्षको भदौसम्म २६ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँको निर्यात भएको थियो।

त्यही समयमा आयात भने उच्च रहेको छ। साउनमा एक खर्ब २८ अर्ब र भदौमा एक खर्ब ३४ अर्ब रुपैयाँको वस्तु आयात भएको छ। दसैं, तिहार जस्ता चाडपर्वको तयारीमा आयात सामान्य सुधार भए पनि निर्यातको कमीले समग्र व्यापार घाटामा प्रभाव परेको छ। नेपालको कुल वैदेशिक व्यापार २ खर्ब ८७ अर्ब ६३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ, तर आयातले निर्यातलाई कडा धक्का दिएको छ।

विशेषगरी, पेट्रोलियम पदार्थको आयातमा कमी आएको छ। यस वर्षको साउन र भदौमा ४३ अर्ब २५ करोड रुपैयाँको इन्धन आयात भएको छ, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा १ अर्ब ४० करोडले कम हो। यद्यपि, भारतसँगको व्यापार घाटा नेपालका लागि प्रमुख चुनौतीको रूपमा कायम छ। भारतबाट १ खर्ब ६० अर्ब रुपैयाँको वस्तु आयात भएको छ भने नेपालले मात्र १५ अर्ब ९८ करोड रुपैयाँको वस्तु निर्यात गरेको छ।

नेपालको प्रमुख निर्यात वस्तुहरूमा तेल, धागो, अलैंची, कार्पेट, जुटबाट बनेका कपडा, चिया, र फलफूलका जुसहरू पर्दछन्। निर्यातलाई प्रोत्साहन गर्न सरकारले करिब तीन दर्जन वस्तुमा आठ प्रतिशत सम्मको अनुदान दिने नीति लिएको छ। तर, यो पहलले ठोस प्रगति ल्याउन सकेको छैन। रसिया-युक्रेन युद्ध र विश्वव्यापी आर्थिक समस्याहरूले गर्दा निर्यातमा थप चुनौती देखिएको छ।

सरकारले व्यापार घाटा कम गर्न स्वदेशी उत्पादन प्रवद्र्धनमा जोड दिँदै "मेड इन नेपाल" र "मेक इन नेपाल" अभियान सञ्चालन गरेको छ। सिमेन्ट, औषधि, फलामे डन्डी, फर्निचर, जुत्ता लगायतका उत्पादनमा आत्मनिर्भर भई निर्यात बढाउने योजना रहेको छ, तर निर्यातको गिरावटले सरकारका यस्ता योजनाहरूमा चुनौती थपेको छ।