बजारमा दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्यवृद्धिको चाप चौतर्फी महसुस भइरहेका बेला राष्ट्रिय स्तरको उपभोक्ता मुद्रास्फीति (महँगी) गत वर्षको तुलनामा झन्डै दोब्बरले बढेको छ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को ११ महिनाको (जेठ मसान्तसम्मको) 'वर्तमान आर्थिक तथा वित्तीय स्थिति प्रतिवेदन' अनुसार जेठ महिनामा वार्षिक बिन्दुगत उपभोक्ता मुद्रास्फीति ५.२२ प्रतिशत पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही महिनामा यस्तो महँगी जम्मा २.७२ प्रतिशत मात्रै थियो। गत वर्षको तुलनामा यो दर निकै उच्च देखिए पनि राष्ट्र बैंकले चालु आवको मौद्रिक नीतिमार्फत राखेको ५.५ प्रतिशतको वाञ्छित सीमाभित्रै रहन बजार सफल भएको छ।

१. खाद्य भन्दा गैर-खाद्य र सेवा समूह महँगो
समीक्षा अवधिमा सर्वसाधारणले भान्साभन्दा बाहिरका सेवा र वस्तुमा बढी महँगीको सामना गर्नुपरेको छ। खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहको मुद्रास्फीति ४.९ प्रतिशत रहँदा गैर-खाद्य तथा सेवा समूहको मुद्रास्फीति ५.३७ प्रतिशत पुगेको छ। अघिल्लो वर्ष यी समूहको मुद्रास्फीति क्रमशः ०.५४ र ३.९४ प्रतिशत मात्र थियो।

भान्सा र दैनिक उपभोगमा उच्च मूल्यवृद्धि:
फलफूल: १७.४० प्रतिशत (सर्वाधिक वृद्धि)
घिउ तथा तेल: १५.१० प्रतिशत
माछामासु: ५.२६ प्रतिशत
तरकारी: ४.१४ प्रतिशत
दाल तथा गेडागुडीको मूल्य भने ०.९३ प्रतिशतले घटेको छ।

इन्धन र ढुवानी खर्चको असरका कारण गैर-खाद्यतर्फ विविध वस्तु तथा सेवाको मूल्य १६.६८ प्रतिशत र यातायात मूल्य १५.३१ प्रतिशत बढेको छ। यसैगरी मदिराजन्य पेय पदार्थमा ७.२० प्रतिशत, शिक्षामा ५.५४ प्रतिशत र कपडा तथा जुत्ताचप्पलमा ५.५३ प्रतिशत मूल्यवृद्धि रेकर्ड गरिएको छ।

२. प्रादेशिक र भौगोलिक अवस्था: कोशी र तराई मारमा
भौगोलिक आधारमा हेर्दा ग्रामीण क्षेत्रभन्दा सहरी क्षेत्रमा बजार महँगीको चाप बढी देखिएको छ। ग्रामीण क्षेत्रको मूल्य सूचकाङ्क ४.७८ प्रतिशतले बढ्दा सहरी क्षेत्रको ५.३८ प्रतिशत बढेको छ। 

भौगोलिक क्षेत्रका आधारमा तराईमा सर्वाधिक ५.७४ प्रतिशत महँगी रहँदा पहाडमा ५.०७ प्रतिशत, काठमाडौँ उपत्यकामा ४.९८ प्रतिशत र हिमालमा ३.७१ प्रतिशत महँगी छ।

३. थोक मुद्रास्फीतिमा उछाल र सीमापार तुलना
उपभोक्ता मुद्रास्फीति नियन्त्रणोन्मुख देखिए पनि थोक मुद्रास्फीति (Wholesale Inflation) मा डरलाग्दो उछाल आएको छ। अघिल्लो वर्ष जेठमा १.५६ प्रतिशत मात्र रहेको थोक मुद्रास्फीति यस वर्ष जेठ आइपुग्दा ८.४७ प्रतिशत पुगेको छ। यसले आगामी दिनमा खुद्रा बजार अझ महँगिने सङ्केत गर्दछ।

मध्यवर्ती वस्तुको मूल्य १४.६४ प्रतिशत र पूँजीगत वस्तुको ४.७८ प्रतिशतले बढ्दा निर्माण सामग्रीको थोक मूल्य पनि ३.०९ प्रतिशतले महँगिएको छ।

राष्ट्र बैंकको तथ्याङ्कले छिमेकी मुलुक भारतको तुलनामा नेपालमा महँगी दर उच्च रहेको देखाएको छ। जेठमा नेपालको उपभोक्ता मुद्रास्फीति ५.२२ प्रतिशत रहँदा भारतको यस्तो मुद्रास्फीति ३.९३ प्रतिशत मात्रै रहेको छ।

जेठ महिनाको वार्षिक बिन्दुगत सूचकाङ्क (Point-to-Point) केही माथि पुगे पनि चालु आवको ११ महिनाको समग्र औसत मुद्रास्फीति भने २.८९ प्रतिशतमा सीमित भएको छ। अघिल्लो वर्ष सोही अवधिमा यस्तो औसत मुद्रास्फीति ४.२४ प्रतिशत थियो।