अनियन्त्रित आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) का कारण मानवजाति नै समाप्त हुन सक्ने सम्भावनाबारे विश्वभर चिन्ता प्रकट भइरहेका बेला विश्वका दुई प्रमुख आर्थिक तथा प्राविधिक महाशक्ति अमेरिका र चीनले यस प्रविधिलाई हेर्ने आफ्ना भिन्न दृष्टिकोण सार्वजनिक गरेका छन्। 

एआई प्रविधिको विकास र यसको सुशासनलाई लिएर अमेरिका र चीनका नेताहरूबीच देखिएको धारणामा आकाश-पातालको फरकले दुई देशबीचको गहिरो अविश्वास र तीव्र प्रतिस्पर्धालाई छताछुल्ल पारेको छ।

एन्थ्रोपिक, ओपनएआई र गुगललगायतका एआई वैज्ञानिक र कार्यकारीहरूले प्रविधिको विकास गति सुस्त बनाउन आह्वान गरिरहेको सन्दर्भमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भने यसलाई सीधै अस्वीकार गरेका छन्। तीव्र बन्दै गएको एआई महाशक्ति प्रतिस्पर्धामा चीनलाई पछि पार्न अमेरिका अग्रस्थानमा रहनुको विकल्प नरहेको उनको भनाइ छ। ट्रम्पले स्पष्ट रूपमा भनेका छन्, “हामी एआईमा चीनभन्दा अगाडि छौँ र म यही अवस्था कायम राख्न चाहन्छु, कारण एआईमा जसले जित्छ, उसैको वर्चस्व हुन्छ।”

उता, चीनका राष्ट्रपति सी चिनफिङले भने भारतमा आयोजित ‘ग्लोबल साउथ’का नेताहरूलाई सम्बोधन गर्दै खुला स्रोत, खुलापन, सहकार्य र साझेदारीलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। उनले विश्वव्यापी एआई सुशासनसम्बन्धी सम्झौताको प्रस्तावसमेत दोहोर्‍याएका छन्। 

दुई देशका नेताहरूका यी भिन्न सन्देशले एआईमा प्रभुत्व कायम गर्ने उच्च जोखिमयुक्त प्रतिस्पर्धामा उनीहरूबीच सहमतिको गहिरो अभाव रहेको स्पष्ट देखाउँछ। आगामी दुई सातापछि वाशिङ्टनमा हुने अपेक्षित ट्रम्प–सी शिखर बैठकमा एआई प्रमुख विषय बन्ने भए पनि भूराजनीतिक प्रतिस्पर्धाका कारण यसबाट कुनै अर्थपूर्ण निकास निस्कने अपेक्षा गरिएको छैन।

चिनियाँ प्रविधिको प्रगति र अमेरिकी आरोप
वर्षौंसम्म अमेरिकी प्रतिस्पर्धीभन्दा पछाडि रहेको चिनियाँ एआई क्षेत्रले गत वर्ष स्टार्टअप कम्पनी ‘डीपसिक’को अभूतपूर्व सफलतासँगै विश्वलाई चकित पारेको थियो। कम कम्प्युटिङ स्रोत प्रयोग गरेर अमेरिकी अग्रणी प्रणालीको क्षमतासँग नजिक पुग्ने मोडल सार्वजनिक भएपछि अलिबाबा, जेडडटएआई, मिनिम्याक्स र मुनसटजस्ता चिनियाँ प्रयोगशालाहरूले तीव्र गतिमा प्रविधिको विकास गरिरहेका छन्।

तर, यो प्रगतिसँगै अमेरिकाले चीनमाथि बौद्धिक सम्पत्ति चोरीको गम्भीर आरोप लगाएको छ। अमेरिकी संघीय निकायहरू (एफबीआई, एनएसए र सीआईएसए) ले चिनियाँ एआई कम्पनीहरूले अमेरिकी प्रतिस्पर्धीको प्रविधि ‘औद्योगिक तहमा’ चोरी गरिरहेको दाबी गरेका छन्। एन्थ्रोपिकले पनि हालै जारी गरेको प्रतिवेदनमा चिनियाँ समूहहरूले हतियार विकास गर्न र उइगुर अल्पसंख्यकमाथि निगरानी राख्न आफ्ना प्रणालीको दुरुपयोग गरेको उल्लेख गरेको छ। यद्यपि, बेइजिङले यी आरोपहरूलाई खारेज गर्दै धम्कीपूर्ण भाष्य र टकरावले विश्वव्यापी एआई सुशासनमा अवरोध मात्र पुर्‍याउने प्रतिक्रिया दिएको छ।

चीनको आफ्नै सुरक्षा चिन्ता र दृष्टिकोण
अमेरिकाले चिनियाँ प्रगतिलाई खतराका रूपमा हेरेझैँ चीन पनि अमेरिकी कम्पनीहरूको एआई प्रणालीमा रहेको साइबर ह्याकिङ क्षमता र अमेरिकी ‘प्रभुत्ववादी अभ्यास’ प्रति सशंकित छ। राष्ट्रिय सुरक्षाको नाममा अमेरिकाले प्रविधि नियन्त्रण, एकाधिकार र बन्द स्रोतमा आधारित इकोसिस्टम निर्माण गरेर विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खलालाई विभाजित गरेको चिनियाँ पक्षको बुझाइ छ।

चीनमा नागरिकस्तरमा एआईप्रति ७२ प्रतिशतसम्मको उच्च जनविश्वास देखिए पनि त्यहाँको सत्तारूढ कम्युनिस्ट पार्टीको कडा नियमन र नियन्त्रणका कारण जोखिमबारे खुलेर बोल्ने वातावरण छैन। दुई देशबीच संवादका लागि एआई कम्पनीहरूले नियम पालना गर्नुपर्ने र सुरक्षा सीमा कसले निर्धारण गर्ने भन्ने मुख्य प्रश्नमा विवाद कायम रहेकाले आगामी दिनमा यी दुई महाशक्ति एक ठाउँमा आउने सम्भावना न्यून देखिन्छ।