भारतको राष्ट्रिय परीक्षा एजेन्सी (एनटीए) को परीक्षा प्रणालीमा व्यापक सुधारको तयारी गरिएको छ। शिक्षा मन्त्रालयका अनुसार एनटीए परीक्षा टोलीबाट करिब ६०० विशेषज्ञलाई हटाइएको छ भने उनीहरूको स्थानमा नयाँ विशेषज्ञ टोली तयार पारिँदैछ। परीक्षा सञ्चालनलाई थप सुरक्षित र व्यवस्थित बनाउन नयाँ अधिकारीको नियुक्ति, कार्यालय स्थानान्तरण तथा प्रश्नपत्र जाँचका लागि चार तहको निगरानी प्रणाली लागू गर्ने तयारीसमेत गरिएको छ।

मन्त्रालयका अनुसार एनटीएमा छिट्टै २२ देखि २५ जना अधिकारी थपिनेछन्। त्यसपछि आवश्यकताअनुसार थप अधिकारी नियुक्त गर्ने विषयमा पनि समीक्षा भइरहेको छ। नयाँ जनशक्ति र व्यावसायिक नेतृत्वमार्फत परीक्षा सञ्चालनमा देखिएका कमजोरी सुधार गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।

एनटीएका कार्यालयहरू नयाँ परिसरमा स्थानान्तरण गर्ने तयारी पनि तीव्र पारिएको छ। मन्त्रालयका अनुसार नयाँ कार्यालय परिसरमा केन्द्रीय औद्योगिक सुरक्षा बल (सीआईएसएफ) को कडा सुरक्षा व्यवस्था रहनेछ। परीक्षा प्रणालीको संवेदनशीलतालाई ध्यानमा राख्दै कार्यालय, प्रश्नपत्र तथा अन्य महत्त्वपूर्ण सामग्रीको सुरक्षालाई उच्च प्राथमिकतामा राखिएको छ।

परीक्षा व्यवस्थामा प्रस्तावित प्रमुख परिवर्तनमध्ये प्रश्नपत्र जाँचका लागि चार तहको निगरानी प्रणाली पनि एक हो। यसबाट प्रश्नपत्र तयार गर्ने तथा जाँच गर्ने प्रक्रियामा थप कडा नियन्त्रण कायम हुने अपेक्षा गरिएको छ। मन्त्रालयका अनुसार परीक्षासँग सम्बन्धित विभिन्न चरणमा जिम्मेवारी स्पष्ट पार्दै त्रुटि तथा अनियमितताको सम्भावना शून्यमा झार्ने प्रयास भइरहेको छ।

भारतीय केन्द्रीय शिक्षा मन्त्री प्रल्हाद जोशीले उच्च शिक्षा विभागका सचिव, एनटीएका महानिर्देशक तथा अन्य वरिष्ठ अधिकारीहरूसँग परीक्षा प्रणाली सुधारबारे उच्चस्तरीय बैठक गरेका छन्। बैठकमा हालसम्म भएका सुधारका कामहरूबारे जानकारी गराइएको थियो।

मन्त्रालयका अनुसार पछिल्ला विवाद र समस्यापछि एनटीएबाट ५० भन्दा बढी कर्मचारीलाई हटाइसकिएको छ। साथै, संस्थाको व्यावसायिक नेतृत्व बलियो बनाउन १० वटा नयाँ प्रमुख पदमा नियुक्ति प्रक्रिया सुरु गरिएको छ। नयाँ पदहरूमा मुख्य प्रविधि अधिकारी (सीटीओ), मुख्य वित्त अधिकारी (सीएफओ), मुख्य सूचना सुरक्षा अधिकारी (सीआईएसओ), परीक्षा सुरक्षा हेर्ने महाप्रबन्धक तथा अनुसन्धान–विकास र साइकोमेट्रिक्स हेर्ने महाप्रबन्धक लगायत रहेका छन्।

मन्त्री जोशीले एनटीएको सम्पूर्ण परीक्षा प्रक्रियाको विस्तृत अडिट गर्न निर्देशन दिएका छन्। उनले विगतमा देखिएका कमजोरी पहिचान गरी सुधारका लागि स्पष्ट कार्ययोजना बनाउन र त्यसको प्रतिवेदन पेस गर्न अधिकारीहरूलाई कूटनीतिक निर्देशन दिएका हुन्। साथै, परीक्षा सञ्चालनसँग सम्बन्धित निर्धारित प्रोटोकललाई कडाइका साथ पालना गर्न पनि भनिएको छ।

किन अत्यावश्यक भयो यो सुधार?
एनटीएको परीक्षा व्यवस्थामाथि पछिल्ला वर्षहरूमा प्रश्नपत्र सुरक्षा, परीक्षा सञ्चालन, प्रविधिको प्रयोग, कर्मचारीको कार्यशैली तथा संस्थागत जवाफदेहितालाई लिएर लगातार प्रश्न उठ्दै आएका थिए। विशेषगरी उच्चस्तरीय प्रतिस्पर्धात्मक परीक्षामा देखिएका विवादपछि परीक्षा प्रणालीलाई थप सुरक्षित र विश्वसनीय बनाउन चौतर्फी दबाब बढेको थियो।

यसै पृष्ठभूमिमा एनटीएले जनशक्ति पुनर्गठन, नयाँ व्यावसायिक पदको सिर्जना, कार्यालयको सुरक्षा सुदृढीकरण, प्रश्नपत्र जाँचमा बहुस्तरीय निगरानी तथा सम्पूर्ण प्रणालीको अडिटजस्ता कठोर कदम अघि बढाएको हो। अब यी सुधारले परीक्षा प्रणालीलाई कति पारदर्शी र जवाफदेही बनाउन सक्छन् भन्ने कुरा तिनको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा निर्भर गर्नेछ।